ದೇಶ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಕೈಟ್ ಪುಣೆವುನ ಕಾಲೊಡು ಶ್ರೀ ಕಿಲ್ಲರ್, ಶ್ರೀ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಡೆರ್ ತುಳು ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ಗಾದ್ ಮಲ್ಲಿನ ಬೇಲೆ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಭಾರೀ ಜೋರುಡೇ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮಯೊಡು ಭಾರೀ ಭರಮುಡೇ ತುಳುವರ್ ದೇಶದ ಕಾರ್ಗ್ ಬೂರಿನ ಬೀಗೊನು ಬಾಸೆದ ತಕ್ಕೊಲುಡು ಕಲೆಯೆರೆಗ್ ಪುಣಿಯೆರ್. ಆಂಡಾ ಕಾಲ ಕರಿಯಿನಂಚ ತಿಕ್ಕೊಡಾಯಿನ ಮಣೆ ತಿಕ್ಕಂದ ಪೋವನಗ ಆವೊಡಾಯಿನ ಬೇಲೆದ ಉರುಗು ಅಲೆಂಜಿ ಪತ್ಂಡ್, ತೆರಿದ ತೆರಿಯಂದೆನ ಮಲ್ಲಿನ ಬೇಲೆಲು ಮರಿಯಲೊಡು ಕೊಡುನ ಲಾಂಬುದಂಚ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತಿನಂಚನೇ ಮಾಯ ಆದ್ ಪೋಯ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮೋಕೆ. ಆಂಡಾ ದುಂಬೊರಿ ಪಂಡಿನಂಚ 'ಬಿನ್ನೆರೆ ಮಿತ್ ಮೋಕೆ, ಆಂಡಾ ಅರಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಆಸೆ!' ಪನ್ನಿನ ಗಾದೆಯಾಂಡ್. ತುಳು ಬಾಸೆದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ಗ್ ವ ತಾದಿ ಪತ್ತೊಡು ಪನ್ನಿನ ತೆರಿದ್ಜಿ. ಆತೇ ಅತ್ತ್... ತುಳುವೆರೆನ ಜೀವನಲಾ ಅಂಗೈಡ್ ದೀತಿನ ಕರೂರದಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್. 'ಇಲ್ಲ ಇಪ್ಪಡ ಒರ ತಪ್ಪಡ' ಪೆನ್ನಿನ ಗತಿಟ್ಸ್ ಇತ್ತಿನ ತುಲುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಿಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚ ತನ್ನ ಸಂಸಾರೊದ ತಿರೆ ಬೂರು ಕಣ್ಣಾ ಬಾಯ ಬುಡೊಂದಿತ್ತೆ. ಈ ಗತಿಟ್ಸ್ ಇತ್ತಿನಾಯಗ್ ಬಾಸೆದ ತಿರ್ ಪೊರು ಕೊಬ್ಬಿನ ತಿನಸ್ ಭಾರೀ ಅಗೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಒರೊನೇ ಆಯಿತ ಶಕ್ತಿ ತಿಕ್ಕೊಡಾಯಿನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮಾತ್ರ ತುಳುವೆ ಅವೈನ್ ಪಡೆಯೆರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ದೇಶೂಗು ಇತ್ತಿನ ಕುಂದುಕೊರೆ ಮಾಜಿದ್ 7-8 ವರ್ಸ ಕರಿಯನಗಲಾ ತುಳು ಬಾಸೆ ಮಾತ್ರ ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಕಟ್ಟಪಾಡ್ ಉಂತಾದಿನ ನೀರ್ದಂಚ ಪರಪಂದೆ ಅವುಲೇ ಕೆಸರ್ ಕಲ್ಲೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಆ ಪೊರುಡು ಸಾಧಾರಣ 1995 ಇಸವಿಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಪದಿನ ಗ್ರಹಣ ಬುಡ್ಡಿನ ಕಾಲ ಕೂಡು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಕಾಲ ನಿಜವಾದ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯಗು, ಅವುಲಾ ನಾಟಕ ರಂಗೊಗು, ಜೀವಕಳೆ ಕೊರಿನ ಕಾಲ. ತುಳುವರ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ದತ್ ಬಲತ್ಗ್ ಇತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದಕ್ಕೆಗ್ ತುಳುತ್ತ ಆ ಪೊಕಂಟ್ ರುಚಿನ್ ಪತ್ತಾಯಿನ ಪೊರು ಅವು. ಇನಿಕ್ಲಾ ನಮ್ಮ ನಡುತ್ತ ಕೊಂಕಣಿ, ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರುನಕ್ಕೆಗ್ ತುಳು ಕಲೊಡು ಪನ್ನಿನ ಉಮೇದ್ ಬೊಲ್ಪು ಪೊತ್ತಾಯಿನ ಕಾಲ 2
